در سرگذشت پادشاهان و بزرگان و يا دربردارندهء مضامين حكمت‌آميز و نصايح و اندرزهايى بوده كه از قول هريك از پادشاهان ساسانى نقل شده و نيز مجموعهء دستورها و اوامر مكتوب آنان را در موضوعهاى مختلف از آيين جهاندارى و راه و رسم پادشاهى و مضامين اخلاقى خطاب به جانشين خود و يا بزرگان كشور در خود داشته و يا توقيعات يا دستورهاى شاهان به دستور پادشاه توسط دبير در ذيل عريضه نوشته مىشده و در نگارش آن تهذيب الفاظ و انسجام معانى و زيبايى جملات رعايت مىگرديد و در عين حال داراى مطالب عالى اخلاقى و عبارات حكمت‌آميز بوده است . « 1 » اين آثار پس از آنكه در دورهء اسلامى به عربى برگردانده شد مادهء اصلى براى سياستنامه‌هاى دورهء اسلامى گرديد . نويسندگان انديشمند بر همين مبنا ضمن بيان شيوه و آيين كشوردارى پادشاهان عجم و درج اندرزها و نصايح آنان و صاحب‌خردان به بيان انديشهء سياسى خود مىپرداختند . بنا به اشاره‌اى كه شد اين سبك از نوشتار كه خاص سياستنامه‌نويسى بود بعدا در مكتوبات مربوط به ديگر جريانهاى فكرى سياسى اثر فراوانى گذارد . براى نمونه اخلاق جلالى كه از جمله كتب حكمت عملى به‌شمار مىرود ، در واقع سياستنامه‌اى است كه بر مبناى شرعيات به رشته تحرير كشيده شده است . « 2 » روضة الانوار عباسى در فاصلهء زمانى ميان سقوط دولتهاى تيمورى و تركان و تشكيل دولت صفوى و دولت تيموريان هند ، در ايران و هند و آسياى صغير به همراه كتابهاى متعدّد ادبى ، چند كتاب در مبحثهاى اخلاقى ، يا به اصطلاح علوم عقلى در حكمت عملى ، تدوين شد و اين سنت كمابيش در عهد صفوى ادامه يافت . برخى از اين دست‌نوشته‌ها تنها به مباحث عادى اخلاقى اختصاص نداشت ، بلكه داراى جنبه‌هاى اندرزى به پادشاهان و كارداران آنان ، يا دربارهء كيفيت عمل درست و دور از جور و اعتساف و اشتباه هر دسته از صاحب قدرتان مذهبى و سياسى و نظامى هم

--> ( 1 ) . نك : همان ، صص 269 تا 277 . ( 2 ) . نك : زوال انديشهء سياسى در ايران ، ص 239 .